Tác giả: BSTRUCLINH

ThS.BS CKII Nguyễn Thị Trúc Linh

Khoa Ngoại Thận – Tiết niệu BV Nhi Đồng 1 • Giảng viên ĐHYD TP.HCM

Bao quy đầu – Dương vật

Lỗ tiểu thấp (Hypospadias) là dị tật bẩm sinh sinh dục nam thường gặp, với tỷ lệ khoảng 1 trên 250 – 300 bé trai chào đời.

1. Tam chứng kinh điển của lỗ tiểu thấp

Phụ huynh có thể nhận biết lỗ tiểu thấp ngay sau khi bé sinh ra thông qua 3 đặc điểm:

1. Vị trí lỗ tiểu bất thường: Lỗ tiểu không nằm ở đỉnh quy đầu mà mở ra ở mặt dưới thân dương vật, rãnh quy đầu, gốc dương vật hoặc thậm chí ở giữa hai bìu.
2. Da quy đầu thừa dạng cánh buồm (Dorsal hood): Mặt trên dương vật có rất nhiều da dư trùm kín, nhưng mặt dưới lại hoàn toàn thiếu da.
3. Dương vật cong gập xuống dưới (Chordee): Do dải xơ mặt dưới co kéo, thấy rõ nhất khi dương vật cương cứng hoặc lúc bé buồn tiểu.

ThS.BS CKII Nguyễn Thị Trúc Linh

Khoa Ngoại Thận – Tiết niệu BV Nhi Đồng 1 • Giảng viên ĐHYD TP.HCM

Bao quy đầu – Dương vật

Can thiệp phẫu thuật điều trị vùi dương vật đòi hỏi bác sĩ Ngoại nhi giàu kinh nghiệm thăm khám và đánh giá cẩn trọng.

1. Nguy cơ nguy hiểm nếu cắt bao quy đầu nhầm

CẢNH BÁO QUAN TRỌNG: Tuyệt đối không được cắt bao quy đầu đơn thuần cho một đứa trẻ bị vùi dương vật! Khi cắt bao quy đầu thông thường, bác sĩ sẽ lấy mất lượng da quý giá cần thiết. Sau này khi phẫu thuật tạo hình dựng lại thân dương vật, trẻ sẽ bị thiếu da trầm trọng, dẫn đến co rút và biến dạng nặng nề hơn.

2. Khi nào cần phẫu thuật tạo hình vùi dương vật?

• Trẻ bị vùi dương vật bệnh lý có dải xơ co kéo rõ rệt.
• Trẻ gặp khó khăn khi đi tiểu: nước tiểu bắn tung tóe dính vào bìu và đùi, ứ đọng nước tiểu gây viêm nhiễm thường xuyên.
• Bé đã qua tuổi dậy thì hoặc lớn tuổi nhưng dương vật vẫn không bộc lộ, gây ảnh hưởng tâm lý, mặc cảm tự ti khi đi học hoặc sinh hoạt cùng bạn bè.

ThS.BS CKII Nguyễn Thị Trúc Linh

Khoa Ngoại Thận – Tiết niệu BV Nhi Đồng 1 • Giảng viên ĐHYD TP.HCM

Bao quy đầu – Dương vật

Vùi dương vật (Buried penis / Concealed penis) là một trong những lý do hàng đầu khiến phụ huynh đưa con đến khám nam khoa nhi vì lo sợ con bị “dương vật nhỏ bẩm sinh”.

1. Vùi dương vật là gì?

Vùi dương vật là tình trạng thân dương vật có kích thước và chiều dài hoàn toàn bình thường, nhưng bị ẩn nấp hoặc lún sâu vào bên dưới lớp mỡ dày vùng mu hoặc do sự kém phát triển của lớp cân Dartos.

2. Cách nhận biết đơn giản tại nhà

• Khi nhìn từ ngoài, chỉ thấy đầu bao quy đầu nhô lên như một núm nhỏ hoặc hình nón, hầu như không thấy thân dương vật.
• Khi dùng hai ngón tay ấn lún lớp mỡ mu xung quanh xuống sát xương mu, thân dương vật sẽ trồi lên với kích thước và chiều dài hoàn toàn bình thường. Khi buông tay ra, dương vật lại bị kéo tụt vào trong.

3. Vùi dương vật sinh lý và Vùi dương vật bệnh lý

• Vùi dương vật do thừa cân (sinh lý): Hay gặp ở các bé trai bụ bẫm, thừa cân hoặc béo phì. Khi bé lớn lên, vận động nhiều và lớp mỡ mu tiêu giảm, dương vật sẽ tự bộc lộ rõ ràng mà không cần can thiệp dao kéo.
• Vùi dương vật bệnh lý thực sự: Do các dải xơ bất thường bên dưới kéo níu thân dương vật vào trong xương mu, ngay cả khi ấn sâu vẫn không bộc lộ tốt hoặc kèm theo hẹp bao quy đầu nghẹt.

ThS.BS CKII Nguyễn Thị Trúc Linh

Khoa Ngoại Thận – Tiết niệu BV Nhi Đồng 1 • Giảng viên ĐHYD TP.HCM

Bao quy đầu – Dương vật

Không phải mọi trường hợp hẹp bao quy đầu đều cần phẫu thuật cắt bỏ. Tại các nước phát triển, chỉ định cắt bao quy đầu ở trẻ em được kiểm soát rất chặt chẽ.

1. Khi nào thật sự cần can thiệp y khoa?

Trẻ cần được can thiệp điều trị khi có các dấu hiệu sau:

• Hẹp bệnh lý có sẹo xơ (BXO – Balanitis Xerotica Obliterans): Vòng quy đầu xơ trắng cứng, lỗ tiểu thu hẹp.
• Viêm bao quy đầu tái phát nhiều lần: Đầu dương vật sưng đỏ, ngứa ngáy, tiết dịch mủ hoặc làm trẻ đau buốt mỗi khi đi tiểu.
• Tiểu phồng quả bóng và tiểu khó: Nước tiểu không thoát kịp làm phồng to bao quy đầu, trẻ phải rặn đỏ mặt, khóc thét khi đi tiểu.
• Nhiễm trùng tiểu tái diễn: Có liên quan mật thiết đến tình trạng hẹp bao quy đầu ứ đọng vi khuẩn.

2. Bậc thang điều trị: Bảo tồn trước, Phẫu thuật sau

Tại chuyên khoa Ngoại nhi, bác sĩ luôn ưu tiên phương pháp điều trị bảo tồn trước:

1. Điều trị nội khoa (Bôi thuốc mỡ Betamethasone 0.05%): Kết hợp bôi thuốc mỡ kháng viêm và hướng dẫn phụ huynh cách kéo nhẹ nhàng khi tắm trong 4 – 6 tuần. Phương pháp này đạt hiệu quả thành công lên đến 70 – 85% mà không cần phẫu thuật.
2. Phẫu thuật cắt bao quy đầu: Chỉ áp dụng khi điều trị bôi thuốc thất bại, hoặc khi bao quy đầu có sẹo xơ chai cứng không thể phục hồi.

ThS.BS CKII Nguyễn Thị Trúc Linh

Khoa Ngoại Thận – Tiết niệu BV Nhi Đồng 1 • Giảng viên ĐHYD TP.HCM

Bao quy đầu – Dương vật

Nhiều phụ huynh đưa con đến khám trong trạng thái hoang mang: “Bác sĩ ơi, bé nhà tôi 2 tuổi rồi mà da bao quy đầu vẫn dính chặt, không tuột xuống được, có phải con bị hẹp bao quy đầu và phải đi cắt không?”

1. Đây là tình trạng gì?

Bao quy đầu là lớp da che phủ đầu dương vật. Ở trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ, lớp biểu mô mặt trong bao quy đầu và bề mặt quy đầu dính liền với nhau bởi các tế bào phôi thai. Đây là hiện tượng dính bao quy đầu sinh lý (physiological phimosis), hoàn toàn bình thường ở trẻ nhỏ chứ không phải là bệnh lý hẹp bao quy đầu.

2. Điều gì là bình thường / điều gì bất thường?

• Bình thường: Gần 90% bé trai khi mới sinh không thể tuột được bao quy đầu. Đến 3 tuổi, khoảng 50% trẻ tự tuột được; và đến tuổi dậy thì (16-17 tuổi), tỷ lệ này đạt trên 95%. Trong quá trình phát triển, các tế bào thượng bì bong tróc tích tụ tạo thành những đám bã nhờn màu trắng (smegma hay ngọc quy đầu) nằm dưới da, giúp tách dần bao quy đầu ra khỏi quy đầu một cách tự nhiên.
• Bất thường: Bao quy đầu có vòng sẹo xơ trắng, dày cứng do viêm nhiễm lặp đi lặp lại hoặc do bị nong ép thô bạo; trẻ đi tiểu khó khăn, da quy đầu phồng to như quả bóng nước mỗi khi rặn tiểu; hoặc đầu dương vật sưng đỏ, chảy mủ.

3. Khi nào cha mẹ có thể yên tâm theo dõi?

Nếu bé đi tiểu bình thường, tia nước tiểu thẳng và mạnh, không có dấu hiệu đau rát, không sốt, không viêm sưng đầu dương vật, cha mẹ hoàn toàn có thể yên tâm tiếp tục theo dõi và vệ sinh nhẹ nhàng bên ngoài cho con.

4. Những điều cha mẹ TUYỆT ĐỐI KHÔNG NÊN LÀM

• Không dùng tay kéo tuột mạnh bạo: Rất nhiều trường hợp cha mẹ hoặc người thân tự ý kéo giật bao quy đầu của bé xuống khi tắm làm rách da, chảy máu. Khi vết rách lành lại sẽ tạo sẹo xơ chai, biến một tình trạng sinh lý bình thường thành hẹp bao quy đầu bệnh lý thực sự!
• Không cạy bã nhờn sinh lý: Các cục hạt trắng dưới da không phải là mủ mà là bã nhờn sinh lý vô khuẩn giúp tách da. Việc cố bóp nặn chỉ gây nhiễm trùng cho bé.